Veroordelen

“De hel,” zei Sartre, “dat is de ander.” De ander die met zijn blik jou veroordeelt. Nu heb ik Sartre nooit goed begrepen en of de ander echt de hel op aarde is weet ik niet. Wat ik wel weet is dat wanneer een ander jou veroordeelt dit niet bepaald een hemels gevoel geeft en als vanzelf een verdedigende reactie oproept.

Ook in de literatuur over coaching is dit een bekend fenomeen. De coach die de gecoachte veroordeelt zet de relatie op het spel. De gecoachte schiet in een verdedigende houding en de weg vooruit wordt geblokkeerd. De coach kan op verschillende manieren oordelen. Dit kan met een opmerking, misschien met een blik maar ook met een vraag.

Door een vraag te stellen die begint met ‘waarom…´ wordt de gecoachte veroordeeld. Tenminste, dat kan. De waarom-vraag staat te boek als een vraag met een zeker risico. Denk daarbij aan vader die je streng vroeg waarom je niet luisterde, aan de rechter die vraagt waarom je te hard reed of aan de liefhebbende partner die vraagt waarom je de keuken nog niet hebt opgeruimd.

Gisteravond, het had nota bene een feestje moeten worden, kreeg ik een aantal waarom-vragen voor de voeten geworpen. Het valt mij op dat die waarom-vragen altijd worden gesteld door mensen die zich moreel superieur achten. Het stellen van de vraag zelf bevestigd dat natuurijk al. In mijn beleving gaat echter vaak om mensen die nogal egocentrisch redeneren: ‘mijn mening is bepalend voor wat goed en kwaad is’. Vaak nog aangevuld met het subargument ‘ik heb het er ook met anderen over gehad en die vinden ook…’

Maar ligt die tijd niet al lang achter ons? De tijd waarin er nog een duidelijke moraal te ontdekken viel in de wereld is toch allang voorbij? Hangen we niet, zoals Nietzsche het zegt, met zijn allen tollend in het luchtledige? Zoekend naar houvast. Naar mijn idee vindt een ieder dat houvast op een andere manier en de ene manier is niet beter of slechter dan de andere manier. Elke manier is uniek, want ontstaan onder unieke omstandigheden. Daaraan voorbijgaan door de ander te veroordelen is dom. Oliedom!