Overtollig

Boekenwinkels maken me altijd een beetje cynisch. Achter al die boeken gaan auteurs schuil die iets te melden hebben. Die vinden dat hun ideeën gelezen zouden moeten worden. Anders schrijf je geen boek, toch? Het is de enorme verzameling van boeken die mij doet geloven dat al die ideeën inwisselbaar zijn. Niettemin heb ik er laatst een boek gekocht. Ook een nihilist wil weten wat hij is en het liefst nog een beetje koketteren met die kennis. Daarom koos ik een werk van de Nijmeegse hoogleraar Paul van Tongeren over Nietzsche en diens idee dat Europa aan de vooravond staat van een nihilistische pandemie.

Van Tongeren schrijft dat Nietzsche graag las uit het werk van de Russische schrijver Ivan Toergenjev. Van de bibliotheek, nog een plek waar de titels rijen dik staan opgeslagen, maar nu is het de overheid die meent al dat gedachtegoed aan te moeten bieden, leende ik een verhalenbundel van Toergenjev. Ook een nihilist heeft zo zijn idolen. Een titel die dadelijk mijn interesse wekte was Dagboek van een overtollig mens. Kort daarvoor hoorde ik dat Europa zestien miljoen werklozen kent. Zestien miljoen overtolligen plus één, dacht ik toen, want ik sta nergens als zodanig geregistreerd.

Het verhaal viel een beetje tegen. Een persoon blikt terug op zijn leven en meent met een korte geschiedenis duidelijk te kunnen maken dat zijn hele leven zonder betekenis is geweest. Hij neemt daarvoor een liefdesaffaire waarin al zijn inspanningen tot niets leiden. Zij kiest voor een ander. Het verhaal dat ik zou schrijven zou overtuigender zijn geweest. Als er iemand overtollig is, dan ben ik het wel. Dat is een beetje de schuld van Nietzsche leerde ik uit het boek van Van Tongeren. Nietzsche en ik verschillen namelijk niet zoveel van elkaar, alleen was hij eerder klaar met zijn boeken. Mijn boeken zijn daarmee overtollig geworden. En om nu voort te borduren op zijn werk is ook zoiets. Daar zijn al boekenwinkels mee volgeschreven.