Categories
Columns

Gehoord

Gehoord worden. Dat was vroeger niet zo moeilijk. Als beste van de klas hoefde ik mijn mond maar te openen of waardering viel mij ten deel. Dat gold in de klas, op catechisatie en achter het orgel. De enige uitzondering was aan de eettafel als ik probeerde te vertellen over mijn belevenissen. Nog steeds ben ik geen echte verteller, maar de uitzondering is met de jaren de regel geworden. Veel valt er niet meer gehoord te worden, maar wanneer dat wel zo is, wanneer ik mij toch ergens mee verbonden voel, word ik overtroefd door onmogelijke types. Een van die types wil ik hier bespreken: de zelfbenoemde expert.

De zelfbenoemde expert, laten we hem Tjeerd noemen, introduceert zichzelf als drager van een onmetelijk grote schat aan kennis en ervaring. Deze introductie maakt Tjeerd tot het middelpunt van de belangstelling. Deze man zal het wonder verrichten waar iedereen op zit te wachten en ze hangen aan zijn lippen. Dat vindt Tjeerd fijn en als het aan hem ligt duurt dat voort tot in de eeuwigheid. Om die voortdurende aandacht zeker te stellen moet hij ontmaskering voorkomen. Daarvoor maakt hij gebruik van een aantal tactieken.

1. Praten
Praten, praten en nog eens praten. Zolang de zelfbenoemde expert praat, kan niemand vragen stellen.

2. Vaag houden
Vaag, vager, vaagst. Zolang de zelfbenoemde expert vaag praat, zit hij veilig. Zijn publiek zal denken dat Tjeerd werkelijk veel van de materie weet en nog dieper onder de indruk raken. Dat ze het niet snappen zal aan hun liggen.

3. Vragen ontwijken
Door, door, door. De zelfbenoemde expert beantwoordt geen vragen. Hij zal misschien een verhaal beginnen dat lijkt op het begin van een antwoord, maar dat gaat over in dezelfde monoloog als waarmee hij begon.

4. Inbreng wegwuiven
Ik, ik, ik. Ideeën van anderen worden afgedaan als onzin. Types als Tjeerd voelen feilloos aan wanneer ze dit op grond van het zelf geschapen gezag kunnen doen. Op het moment dat het publiek stellig is gaan geloven dat Tjeerd echt een expert is, kan elke ongewenste inbreng zonder onderbouwing worden afgedaan als onzin. Een beetje boos erbij worden helpt ook altijd.

5. Wapenfeiten strooien
Kijk, kijk, kijk. Om te voorkomen dat het publiek vergeet dat hij de expert is, zal Tjeerd af en toe wat wapenfeiten laten vallen. Een vergelijking bijvoorbeeld met een project van honderd miljoen dat hij van de ondergang heeft moeten redden, een opsomming van zijn cv of een aantal dure woorden.

De strategie van de zelfbenoemde expert werkt vaak goed bij ouderen. Zelfs bij ouderen die de mond vol hebben van mondigheid, participatie en initiatieven. Ouderen zijn namelijk opgegroeid in een cultuur waar geleverde prestaties en status zwaar tellen. Mijn grootouders zouden bijvoorbeeld nooit hun dokter tegenspreken. Dokter en domie hebben altijd gelijk. Jongere generaties begrijpen dat in het verleden geleverde prestaties geen garantie zijn voor de toekomst. Iedereen moet zich voortdurend bewijzen. Dat is niet erg en betekent ook dat iedereen een potentiële Bill Gates, Steve Jobs of Mark Zuckerberg is – een ster in wording. Lees ‘Nextopia’ van de Zweedse hoogleraar Micael Dahlen als u dat pas aanneemt van een expert.

Ouderen hebben de jongeren dus nodig om ze te beschermen tegen types als Tjeerd. Alleen doemt daar een probleem op. Als een jongere in een concreet geval geen expert is dan staat hij op gelijke voet met de oudere. De oudere zal dan niet verblind raken door een schijn van expertise en de inbreng van de jongere kritisch kunnen benaderen. Dat zal alleen niet gebeuren want naast een verering van experts houden ouderen er ook een ingebakken snobistische afkeer van jongeren op na. En zo kan het dat de wereld bevolkt wordt door wandelende argumentums ad verecundiam als Tjeerd.

By Jasper

Jasper studeerde filosofie in Groningen. Sinds 2008 schrijft hij columns, gewoon om zijn pen te proberen. Hij wordt wel eens de nieuwe Martin Bril genoemd. Ook bij Jasper is het alledaagse terug te vinden. Zijn columns verschijnen ook op dumpjekunst.nl en eerder bij kvk netwerk, cnv zelfstandigen en snelafstuderen.nl. Een thema dat in veel columns op één of andere manier terugkomt, is de onttovering van zijn wereld.