Categorieën
Boeken

Searching for Meaning

Een tijdje geleden las ik het nieuwsbericht dat James T. Webb is overleden. Ook las ik dat hij betrokken was bij het Instituut voor Hoogbegaafde Volwassenen en daarvoor een lezing heeft gegeven. In die lezing (te vinden op YouTube) bespreekt hij kenmerken van hoogbegaafden en waar ze zoal tegenaan kunnen lopen. Heel kort noemt hij zijn boek Searching for Meaning, met als ondertitel Idealism, Bright Minds, Disillusionment and Hope. En dat het een moeilijk boek was om te schrijven omdat het zo persoonlijk is.

Het boek is inderdaad persoonlijk. Webb beschrijft hoe hij als jongen opgroeide in het gelovige, traditionele zuiden van de Verenigde Staten. Hoe zijn wereldbeeld aan het wankelen werd gebracht door zijn roommate Richard die erg geduldig vragen bleef stellen. En hoe professor Queener wekelijks tijd maakte om zijn desintegratie in goede banen te leiden. Het boek is ook opgedragen aan deze twee personen.

De term desintegratie komt uit Dabrowski’s Theory of Positive Disintegration. Deze theorie wordt genoemd als een behulpzaam raamwerk voor het begrijpen van existentiële depressies. Want naast het persoonlijke verhaal geeft Webb ook een overzicht van de wetenschappelijke inzichten over het samenspel van hoogbegaafdheid (zoeken naar consistentie), idealisme (hoge verwachtingen hebben), teleurstellingen (in anderen, in jezelf want de wereld is niet ideaal), en welke hoop daar uit te putten is.

Wat die hoop betreft blijf ik nog wat sceptisch. Misschien dat ik de stadia van een existentiële depressie nog niet volledig heb doorlopen, maar als het leven zinloos is wat maakt het dan uit welke coping stijlen ik gebruik, hoe gelukkig ik ben (alsof dat het hoogste goed is), en wat ik met mijn talenten doe?

Het boek heeft het vaak over iets goeds doen, de wereld verbeteren. Al is het maar met kleine stapjes of als rimpelingen in een vijver (p. 159). Maar een nihilist kan niets anders dan zijn schouders optrekken bij die begrippen. En een hoogbegaafde zal al snel denken dat zijn handelen een drup op een gloeiende plaat is. Misschien dat het eerste wel een coping stijl is om de teleurstelling van het tweede te verzachten.

En toch vind ik het fijn dat Webb de moeite heeft genomen om dit boek te schrijven. Zijn hoop was dat dit boek “will serve as a voice of understanding, compassion, and support that will help you through the most gruelling of the rough spots as you search for meaning on your own journey of self-discovery”. It has.

Categorieën
Columns

Overtollig

Boekenwinkels maken me altijd een beetje cynisch. Achter al die boeken gaan auteurs schuil die iets te melden hebben. Die vinden dat hun ideeën gelezen zouden moeten worden. Anders schrijf je geen boek, toch? Het is de enorme verzameling van boeken die mij doet geloven dat al die ideeën inwisselbaar zijn. Niettemin heb ik er laatst een boek gekocht. Ook een nihilist wil weten wat hij is en het liefst nog een beetje koketteren met die kennis. Daarom koos ik een werk van de Nijmeegse hoogleraar Paul van Tongeren over Nietzsche en diens idee dat Europa aan de vooravond staat van een nihilistische pandemie.

Van Tongeren schrijft dat Nietzsche graag las uit het werk van de Russische schrijver Ivan Toergenjev. Van de bibliotheek, nog een plek waar de titels rijen dik staan opgeslagen, maar nu is het de overheid die meent al dat gedachtegoed aan te moeten bieden, leende ik een verhalenbundel van Toergenjev. Ook een nihilist heeft zo zijn idolen. Een titel die dadelijk mijn interesse wekte was Dagboek van een overtollig mens. Kort daarvoor hoorde ik dat Europa zestien miljoen werklozen kent. Zestien miljoen overtolligen plus één, dacht ik toen, want ik sta nergens als zodanig geregistreerd.

Het verhaal viel een beetje tegen. Een persoon blikt terug op zijn leven en meent met een korte geschiedenis duidelijk te kunnen maken dat zijn hele leven zonder betekenis is geweest. Hij neemt daarvoor een liefdesaffaire waarin al zijn inspanningen tot niets leiden. Zij kiest voor een ander. Het verhaal dat ik zou schrijven zou overtuigender zijn geweest. Als er iemand overtollig is, dan ben ik het wel. Dat is een beetje de schuld van Nietzsche leerde ik uit het boek van Van Tongeren. Nietzsche en ik verschillen namelijk niet zoveel van elkaar, alleen was hij eerder klaar met zijn boeken. Mijn boeken zijn daarmee overtollig geworden. En om nu voort te borduren op zijn werk is ook zoiets. Daar zijn al boekenwinkels mee volgeschreven.