Categorieën
Columns

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen is, als je er over nadenkt, een vreemd fenomeen. Het bestaan ervan impliceert dat organisaties hun verantwoordelijkheden niet altijd hebben genomen. De term corporate social responsibility drukt dit nog net iets beter uit. Dit is vreemd aangezien iedereen persoonlijk dagelijks zijn of haar verantwoordelijkheden neemt. Wanneer mensen hun verantwoordelijkheden immers niet zouden nemen, dan zou het even verwonderlijke vakgebied van de personal social responsiblity eveneens zijn ontstaan. Iedereen een eigen persoonlijke adviseur. Dat er toch op het niveau van de organisatie verantwoordelijkheden worden laten liggen heeft te maken met het feit dat we teveel in systemen zijn gaan denken. Of om een sociologisch concept te hanteren, we zitten gevangen in de IJzeren Kooi van Weber. Ik zal dat toelichten.

Weber zag dat de wereld onttoverd raakte. De steeds verdergaande wetenschappelijke inzichten maakten dat de wereld niets meer werd dan een verzameling natuurwetten. Een kil en onpersoonlijk geheel dat werkt als een klok. In een dergelijke wereld is geen ruimte meer voor hogere doelen zoals goddelijke geboden. Alles is immers te verklaren zonder god. Maar zonder goddelijk wezen dat ons vertelt waarvoor we hier zijn, is het aan de mens zelf om het doel te bepalen. Dat is echter niet gemakkelijk, want er zijn legio mogelijkheden en zonder dat er één als hoogste doel kan worden aangemerkt.

Wat we dus gedaan hebben, volgens Weber, is ons gaan richten op systemen die we zelf gemaakt hebben. Het belangrijkste systeem dat we met ons allen gemaakt hebben is de economie. We richten ons op hogere omzetten, hogere winsten, hogere binnenlandse producten, hogere exporten etc. En als we deze economische getallen of indicatoren zo hoog mogelijk weten te krijgen dan doen we het goed. Een goede economie is hetzelfde gaan betekenen als een goede samenleving. Arnold Heertje doet in de Volkskrant van 25 april 2009 een oproep om dat idee los te laten.

Dit denken in systemen ziet men ook in bedrijven. Ook hier geldt dat het economische systeem het belangrijkste systeem is. Heel simpel gezegd draait het allemaal om de winst. Er zijn meer systemen aan te wijzen. Het juridische systeem: Alles wat juridisch toelaatbaar is, wordt als moreel toelaatbaar gezien. Het systeem van wet- en regelgeving is dé richtlijn voor het handelen geworden. Eigen morele afwegingen hoeven er nauwelijks meer aan te pas te komen. De steeds verdergaande juridisering van de maatschappij bevestigt dit. Het bedrijfskundige systeem: Alles wat niet bijdraagt aan efficiëntie geldt als slecht. Een goed, maar gedateerd, voorbeeld zijn de medewerkers aan de lopende band aan het begin van de twintigste eeuw. De wensen en persoonlijkheden van deze medewerkers werden volledig ondergeschikt gemaakt aan het doel van efficiëntie dat het bedrijfskundige systeem de wereld oplegde.

Wat is er nu nodig voor maatschappelijk verantwoord ondernemen? Als deze analyse waar is, dan hebben we mensen nodig die de tralies van de kooien kunnen herkennen en ze weg kunnen vijlen. Mensen die in staat zijn om buiten de kaders te denken en het menselijke terug te vinden in het bedrijfsleven. Welnu, en sorry dat ik reclame maak voor onze beroepsgroep, dat zijn filosofen. Krijgt Plato weer gelijk dat de beste bestuurders filosofen zijn!

Met het onlangs gestarte project Het Leven is Zinloos (link) lever ik een bijdrage. Naar mijn idee heeft de maatschappij dringend behoefte aan een goed debat over de vraag waar we het allemaal voor doen.

Categorieën
Columns

Klantvriendelijkheid

De dagelijkse boodschappen worden gedaan bij een supermarkt om de hoek. Ook een filosoof moet eten. Wat er gehaald moet worden ligt van te voren redelijk vast besloten, maar ik laat mij nog wel eens verleiden door de producten die ik rustig laverend tegen kom. De vaart met het aluminium schuitje eindigt steevast bij de kassière.

Kassières heeft men in verschillende soorten, maar er zijn er maar weinig die je echt vriendelijk bedienen. Zeker wanneer het druk is, hoef ik weinig menselijkheid van ze te verwachten. Als geautomatiseerd dreunen ze hun teksten op en slepen ze het etenswaar langs de scanner. Ik zou er als klant moedeloos van kunnen worden.

Ik schrijf ´kunnen´ want waarom zou ik er moedeloos van willen worden? Dat kost me alleen maar weer een leuke dag. Gelukkig zijn de feiten in de wereld onderbepaald. Dat houdt in dat de wereld op meer dan één manier te interpreteren is. Of anders gezegd, alles is voor meerdere uitleg vatbaar. Ik kan de kassière zien als iemand die nors en bits is, maar ik kan de kassière ook zien als iemand die erg klantvriendelijk probeert te zijn door iedereen zo snel mogelijk te helpen. Dat ze daardoor in een wat apatische gemoedstoestand belandt, is simpelweg een neveneffect waar ik begrip voor kan hebben.

Deze manier van interpreteren is misschien een omweg die het scheermes van Ockham af zou snijden omdat het niet de simpelste verklaring is, maar met een polijstspons krijgt de wereld wel meer glans. Of anders gezegd, waarom een training klantvriendelijkheid als consumenten klantgerichtheid kunnen leren herkennen?

Categorieën
Columns

Gelijk

Coen Simon schrijft in zijn laatste boekje “het verlangen naar de échtheid van jouw voorstelling van de wereld is een diepgevoelde behoefte die ieder mens zijn leven lang tot vragen over zijn bestaan dwingt.”* Vooral tot frustratie zou ik zeggen. Later misschien tot pogingen om wereldbeelden met elkaar te verzoenen en pas veel later, op rustige momenten, tot vragen over de eigen wereld. De eerste keer dat ik tot frustratie werd gedwongen meen ik mij nog goed te kunnen herinneren.

Het was de eerste keer dat ik zeker wist dat juf er naast zat. Juf had de klas opdracht gegeven om een zo lang mogelijke lijst van automerken te maken. Als er in die tijd iets was waar ik en mijn beste vriend alles van wisten, dan was het wel van automerken. Zonder enige moeite penden wij ons blaadje vol. In de lijst van merken stond bij ons ook de naam Jeep. Dat was volgens juf alleen geen merk, maar een type auto; zoals je van verschillende auto’s kunt zeggen dat het een terreinwagen is of een vrachtwagen. Verbolgen waren wij! Hoe kon juf dat nu zeggen? Zo zat de wereld toch niet in elkaar?

Het feit dat ik juist dit zo goed heb onthouden onderschrijft denk ik Simons stelling dat de wens voor een juist wereldbeeld inderdaad een diepgevoelde behoefte is. Het kan natuurlijk puur toeval zijn dat het gebeuren over de autonamen beter is beklijfd dan de duizenden andere gebeurtenissen. Het kan natuurlijk ook toeval zijn dat mijn blog Jaspers Wereld heet.

* pagina 199 van Zo begint iedere ziener. Een filosofische ontdekking van de wereld.

Categorieën
Columns

Veroordelen

“De hel,” zei Sartre, “dat is de ander.” De ander die met zijn blik jou veroordeelt. Nu heb ik Sartre nooit goed begrepen en of de ander echt de hel op aarde is weet ik niet. Wat ik wel weet is dat wanneer een ander jou veroordeelt dit niet bepaald een hemels gevoel geeft en als vanzelf een verdedigende reactie oproept.

Ook in de literatuur over coaching is dit een bekend fenomeen. De coach die de gecoachte veroordeelt zet de relatie op het spel. De gecoachte schiet in een verdedigende houding en de weg vooruit wordt geblokkeerd. De coach kan op verschillende manieren oordelen. Dit kan met een opmerking, misschien met een blik maar ook met een vraag.

Door een vraag te stellen die begint met ‘waarom…´ wordt de gecoachte veroordeeld. Tenminste, dat kan. De waarom-vraag staat te boek als een vraag met een zeker risico. Denk daarbij aan vader die je streng vroeg waarom je niet luisterde, aan de rechter die vraagt waarom je te hard reed of aan de liefhebbende partner die vraagt waarom je de keuken nog niet hebt opgeruimd.

Gisteravond, het had nota bene een feestje moeten worden, kreeg ik een aantal waarom-vragen voor de voeten geworpen. Het valt mij op dat die waarom-vragen altijd worden gesteld door mensen die zich moreel superieur achten. Het stellen van de vraag zelf bevestigd dat natuurijk al. In mijn beleving gaat echter vaak om mensen die nogal egocentrisch redeneren: ‘mijn mening is bepalend voor wat goed en kwaad is’. Vaak nog aangevuld met het subargument ‘ik heb het er ook met anderen over gehad en die vinden ook…’

Maar ligt die tijd niet al lang achter ons? De tijd waarin er nog een duidelijke moraal te ontdekken viel in de wereld is toch allang voorbij? Hangen we niet, zoals Nietzsche het zegt, met zijn allen tollend in het luchtledige? Zoekend naar houvast. Naar mijn idee vindt een ieder dat houvast op een andere manier en de ene manier is niet beter of slechter dan de andere manier. Elke manier is uniek, want ontstaan onder unieke omstandigheden. Daaraan voorbijgaan door de ander te veroordelen is dom. Oliedom!

Categorieën
Columns

Kunnen

Er waren eens vijf mensen. In de weide omtrek was er geen levende ziel te bekennen en de vijf waren op elkaar aangewezen. Om het zichzelf wat te vergemakkelijken hadden ze ieder een taak toebedeeld. Één zorgde voor het verzamelen van vruchten en een ander eetbaar groen, weer een ander zorgde voor het vlees. Zo hadden zij de taken verdeeld om toch nog een enigszins gerieflijk leven te kunnen leiden. Dag in, dag uit deed een ieder zijn taak en bracht een ieder de ander wat de dag hem had opgeleverd. Niets stond hun in de weg om velden af te struinen, de bossen af te stropen en de plassen af te varen. Ze waren alle vijf gezond en schiepen plezier in hun eigen taak.

Op een dag merkte één bij het ontwaken dat zijn taak hem vandaag niet zou lukken. Het ontbrak hem simpelweg aan de juiste motivatie. De dag daarna bleef ook een tweede thuis, de dag daarna een derde, totdat op de vijfde dag ze met z’n vijven om het kampvuur zaten. Geen vruchten, geen vlees noch vis hadden zij verzameld en het leven werd met de dag onaangenamer. En dat terwijl zij fysiek in staat waren om het te laten zijn zoals het was…

Categorieën
Columns

Geluksbudget

Verschillende gemeenten in de provincie Overijssel hebben een geluksbudget ingesteld. Dat is een budget waaruit eenmalige uitkeringen kunnen worden gedaan ten behoeve van minder bedeelden. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat die uitkeringen gebruikt worden voor de wekelijkse boodschappen en ook niet om iemand anders dan de ontvanger blij mee te maken. Het is bedoeld om de ontvanger uit zijn wereldje te helpen en de kans te geven om eens iets nieuws te proberen.

Voorbeelden zijn er genoeg te vinden op de bijbehorende site (link). Een voorbeeld is een meneer in rolstoel die met het geluksbudget een mooi fototoestel plus telelens kon aanschaffen. Dit materiële object betekende voor hem een breuk met het verleden. Hij kreeg een doel om naar buiten te gaan, maakte meer contact met mensen en genoot van het fotograferen.

Natuurlijk krijgt een dergelijk project aandacht van de media en natuurlijk sleept de media een expert voor de camera om hier zijn of haar visie op te geven. Zo gebeurde het ook met het geluksbudget en een economisch psycholoog liet zijn licht op de zaak schijnen. Deze wetenschapper wist het geluksbudget even weer terug op aarde te zetten. Het verstrekken van geld heeft slechts een zeer tijdelijk effect en het geld kon dan ook beter besteed worden.

Gelukkig hebben mensen in een democratie al het recht om wetenschappelijk bewijs naast zich neer te leggen, hun neus er voor op te halen. Ik hoop dan ook dat wethouder Schouten dit doet. Straks moet hij nog bewijzen dat het werkt en de deelnemende mensen uitvoerig ondervragen met behulp van vragenlijsten of fysieke onderzoeken. Dat zou het effect natuurlijk gelijk teniet doen.

Categorieën
Columns

Kabinetscrisis

In de column Heiligdommen had ik het al eens over de onbegrijpelijke drieëenheid van de Vader, Zoon en Heilige Geest. Heel wat theologisch kunst- en vliegwerk heeft er aan te pas moeten komen om dat begrip van de drieëenheid nog enige geloofwaardigheid te geven. Dat valt echter in het niet bij het kunst- en vliegwerk dat het drieënige kabinet van ons land aan de dag legt. Of het zal helpen is nog de vraag.

Een kabinet dat uit drie partijen bestaat hoort desalniettemin te spreken met één mond. Immers, als de Vader, Zoon en Heilige Geest het oneens zouden zijn, of beter gezegd, als zij het openlijk oneens zouden zijn zou op aarde gelijk al snel de pleuris losbreken. Vergelijk het met kinderen die ouders tegen elkaar uitspelen zodra zij doorkrijgen dat beide ouders er verschillende meningen op nahouden. Zodra die tweespalt bekend is, kan er van opvoeden c.q. regeren geen sprake meer zijn. Denk ook aan het adagium ‘verdeel en heers’!

Natuurlijk is het onmogelijk om altijd met één mond te spreken, zelfs voor dé drieëenheid. Misschien kent u het verhaal van Abraham die door de Vader gevraagd werd zijn zoon te offeren. Op het moment dat Abraham zijn dolk dodelijk wilde laten neerdalen op het kind werd hij toch nog van zijn taak ontslagen. Het bleek een test te zijn. Een test om zijn geloof op de proef te stellen. Dus eerst moest het wel, later opeens niet, maar er zat een verhaal achter.

En zo moet het. Als u even een keer niet met één mond kunt spreken, maak er dan een mooi verhaal van. Ga niet keihard lopen liegen voor het parlement dat het rood, blauw en groen ziet. Bedenk met z’n allen een mooi en geloofwaardig verhaal. De Vader, Zoon en Heilige Geest geven het goede voorbeeld!