Categorieën
Columns

Beslissen

In welke rol u zich ook bevindt, het nemen van een beslissing is niet altijd even makkelijk. Of u nu politicus, beleidsmaker, manager of opvoeder bent, u krijgt te maken met tal van factoren die het onmogelijk maken met zekerheid te zeggen hoe beslissingen uit zullen pakken. Tel daar de grote belangen bij op en u heeft uw dilemma’s, trilemma’s en vierkoppige monsters die u uit uw slaap houden. De politicus vraagt zich af of de bezuinigingen echt goed zullen uitwerken, de beleidsmaker of zijn plan vrede in de wijk zal brengen, de manager of er echt een markt is voor zijn idee en de opvoeder of zijn aanpak het kind niet van hem verwijdert.

Zou het niet fijn zijn als de juiste beslissing niet bestond? Dat wat u ook besluit dat het altijd goed is. Zodra u beseft dat niets zeker is, dan weet u dat kennis bijvoorbeeld niet het fundament kan zijn om beslissingen op te funderen, kennis is relatief. Daar is iets anders voor nodig. Maar wat? Gisteren zag ik het nieuwe boek van Berthold Gunster ‘Huh?!’ en hij heeft het over omdenken: de regels loslaten, nieuwe perspectieven loslaten en het probleem laten kantelen in een mogelijkheid. Dat heeft alles te maken met het nemen van beslissingen. Ik neem overigens mijn hoed diep af voor iemand die de filosofie op zo een formidabele wijze weet in te zetten voor de praktijk. Want filosofie is het en tot zijn klantenkring behoren al aardig wat organisaties.

Eén van de regels die u bij het nemen van een beslissing zou kunnen loslaten is de regel dat er een goede beslissing bestaat. Ja, maar hoe leg ik de beslissing dan uit, zult u zeggen. En dat is juist waar het om draait: u moet de beslissing uit kunnen leggen. Of kan deze regel ook losgelaten worden? Dan hoeft u niets meer uit te leggen, kunt u gewoon doen en dicteren wat u denkt dat moet. U zou uw eigen dictatuurtje hebben gecreëerd. Laten we toch aannemen dat die regel van het uitleggen niet opzij geschoven kan worden, dan nog is uw dictatuur redelijk veilig. Vraagt u maar eens naar bewijs voor alle tegenwerpingen op uw ideeën. En aangezien dat bewijs alles behalve zeker zal zijn, kunt u alsnog uw gang gaan. Heerlijk toch? Een manager, of welke beslisser dan ook, die klaagt het moeilijk te hebben zou eens een filosofisch consult moeten aanvragen.

Categorieën
Columns

Filosofische vragen

In het stuk ‘Filosofie’ heb ik uitgelegd dat filosofie te maken heeft met het vragen, en vooral het doorvragen. Hier wil ik een paar voorbeelden geven van wat er zoal bevraagd wordt in de filosofie. Ik zal dit doen aan de hand van mijn top 3 van filosofische vragen. Het zijn juist deze vragen geworden omdat ze naar mijn idee hele vertrouwde concepten bevragen. Deze top drie is:

1. Wat is kennis?
2. Wat is een zelf?
3. Wat is betekenis?

De eerste vraag gaat over de aard van kennis. Nu voert het natuurlijk te ver om hier in een paar regels het hele spectrum aan theoriën te bespreken. Daarom beperk ik me hier tot één heel centraal probleem, het inductieprobleem van Hume. Hume stelt dat er een fundamenteel probleem is met kennis die is gebaseerd op waarneming. Het meest bekende voorbeeld is de onderzoeker die na het zien van 999.999 witte zwanen concludeert dat alle zwanen wit zijn. Het probleem hier is dat niets maar dan ook niets uitsluit dat de volgende zwaan die hij ziet een zwarte zwaan is. De stelling alle zwanen zijn wit kan dus niet gelden als kennis. Aan kennis stellen we namelijk hogere eisen. Zij moet, bij voorkeur, eeuwig waar blijven. U zou toch ook alleen maar meedoen aan een risicovolle ruimtereis als die gebaseerd is op (technologische) kennis.

De tweede vraag gaat over de aard van het zelf. Veel mensen hebben het idee dat er zoiets is als een zelf. Dit zou een onveranderlijk iets zijn dat de persoon uitmaakt. Wanneer de filosoof, of iemand anders, echter op zoek gaat naar het zelf dan blijkt het onvindbaar. In ons innerlijke leven, dat bestaat uit gedachten en gevoelens, kunnen we eindeloos zoeken maar we vinden er geen zelf. We vinden er een verzameling van (tijdelijke) meningen, gevoelens en herinneringen, maar iets als een zelf?

De vraag naar de betekenis van betekenis is de hekkesluiter uit mijn top 3. Om het probleem van betekenis duidelijk te maken kunt u eens proberen om de betekenis van het woord te spel te geven. U zou kunnen stellen dat een spel een activiteit is die wordt gedaan voor het plezier. Onmiddellijk dient zich dan de vraag aan of werken, wat men ook voor zijn plezier kan doen, dan niet ook een spel is. U zou dan kunnen stellen dat men een spel voor het plezier doet en met twee of meerdere mensen. Dan is het spel patience een tegenvoorbeeld, dat speelt men in zijn eentje. Dit spel van definities bedenken en tegenvoorbeelden geven kan eindeloos doorgaan. De betekenis van het woord spel is dus niet te vangen in een lijst van essentiële kenmerken van het begrip spel. En dit geldt voor veel meer begrippen.

Dit stuk is te kort om de antwoorden op de vragen ook weer te geven, maar ze zijn er wel. Het mooiste zijn echter niet de antwoorden, maar de verrassing die de vragen teweeg brengt.

TIP : bekijk ook eens deze site over de grootste uitdaging van deze tijd, namelijk je leven zin geven in een wereld die geen zin meer lijkt te bieden.