Categorieën
Columns

Zelfvertrouwen

Wanneer je ouder wordt, komt er een moment dat je leert vertrouwen op je eigen verstand. Ik zie het altijd graag zo dat je vanaf de peuterschool tot en met de middelbare school met je verstand leert. Daarna leer je dat al die boekenwijsheid ook door iemand is opgeschreven en dat je van hem of haar niet heel erg verschilt. Wat zou er dan op tegen zijn om op je eigen redeneervermogen te vertrouwen?

De filosoof René Descartes, vooral bekend van de uitspraak ‘ik denk, dus ik ben’, heeft ook moeten leren om op zijn eigen verstand te vertrouwen. In zijn boek Over de Methode verwoordt hij erg mooi hoe hij dat heeft gedaan.

“Ik was nog jong toen men mij naar school stuurde en aangezien men mij gezegd had dat dat de manier was om heldere en zekere kennis te vergaren over alles wat voor het leven nuttig is, was ik een ijverige leerling. Maar zodra ik mijn studie voltooid had en opgenomen kon worden in de rijen der geleerden, dacht ik er anders over. Want ik was opgezadeld met zoveel twijfels en dwalingen dat het mij leek alsof mijn poging om iets te leren mij niets anders had opgeleverd dan dat ik mij meer en meer mijn onwetendheid realiseerde. En dat ondanks het feit dat ik op een van de beroemdste scholen van Europa was. Zo men ergens geleerden kon vinden, dan was het daar, meende ik. Ik had er alles geleerd wat anderen er leerden; ja, omdat ik niet genoeg meende te hebben aan de wetenschappen die men ons onderwees, had ik alle boeken gelezen die mij maar in handen vielen over wetenschappen die zeer speciaal en zeer geheim zijn. Bovendien wist ik hoe men over mij dacht en begreep dat men mij niet de mindere vond van mijn medeleerlingen, van wie sommigen overigens reeds voorbestemd waren om onze leermeesters op te volgen. En ten slotte leek deze eeuw mij even bloeiend, en even rijk aan grote geesten als alle voorgaande. En dat gaf mij de vrijheid mijzelf als maatstaf te nemen en te besluiten dat er geen wetenschap was die aan mijn verwachting beantwoordde.”

Tot slot, waarschijnlijk zul je wel iets herkennen van Descartes’ verhaal. Bijvoorbeeld dat je zoveel hebt geleerd dat het niet gemakkelijk meer is om een eenvoudig verhaal op te schrijven: alles heeft voor- en nadelen en verbindingen met andere theorieën. Maar wat staat jou nog in de weg? Succes!

Het citaat komt uit Over de methode, de vertaling is van Th. Verbeek, uitgegeven door Boom te Amsterdam.