Categorieën
Columns

Stoelpoten

De top drie van vragen is werkelijk maar het topje van de ijsberg aan alle mogelijke vragen. Alles is namelijk te bevragen. Van sommige vragen wens ik zo af en toe dat ik ze nooit gesteld had. Want met al die vragen heb ik de stoelpoten één voor één onder mijzelf vandaangezaagd. Wat is kennis? Onzekere kennis. Wat is een zelf? Een handig begrip, maar niet bestaand. Wat is de zin van het bestaan? Geen idee. Wat is goed? Lastig. Wat is kwaad? Nog veel lastiger. Waarom zou ik het goede doen? Boem! Ik heb geen poot meer over.

In de boeken van Joep Dohmen pleit de hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek vaak voor een terugkeer naar de zorg voor zichzelf. Deze zelfzorg zijn wij Westerse mensen in de laatste eeuw meer en meer uit het oog verloren. Tegenwoordig lijkt het alsof de mensen alleen nog maar op aarde zijn om de `rangen der gelukzaligen te versterken´ zoals Pascal Bruckner het verwoordt in `Gij zult gelukkig zijn!´. Geluk is verworden tot een gevoel dat te koop is waarmee ook het idee wordt bevestigd dat geluk een voortdurend gevoel is. Het streven naar geluk is in de plaats gekomen voor het streven om een goed mens te zijn.

Nu heb ik veel waardering voor de ideeën van Dohmen, maar ik kan mij voorstellen dat niet iedereen even overtuigd raakt van de noodzaak om aan zelfzorg te doen. Het argument dat een leven zonder zelfzorg niet meer is dan een aangesloten reeks van toevalligheden, oftewel een fragmentarisch leven, zou voor mij niet de eye-opener zijn die me zou doen besluiten om bewuster te leven. Daarvoor is het,  het idee van een fragmentarisch leven, te abstract en te indirect. Mensen gaan eerder over tot actie wanneer het resultaat van hun handelen direct en zichtbaar is, blijkt ook uit psychologische studies.

Zonder stoelpoten wordt de roep om een sterk argument alleen maar sterker. Het argument voor zelfzorg dient ten eerste de stoelpoten te vervangen en dient ook nog eens te concurreren met de massamedia die ons van alles en nog wat willen doen laten geloven. Het belang van imago, succes en rijkdom om er een paar te noemen. Dus waarom zelfzorg? Ik denk dat wanneer men uitgaat van het idee dat het leven waardevol is dat het antwoord niet gevonden kan worden. Het antwoord komt met de vraag ´waarom leven?´

TIP : bekijk ook eens deze site over de grootste uitdaging van deze tijd, namelijk je leven zin geven in een wereld die geen zin meer lijkt te bieden.

Categorieën
Columns

Filosofische vragen

In het stuk ‘Filosofie’ heb ik uitgelegd dat filosofie te maken heeft met het vragen, en vooral het doorvragen. Hier wil ik een paar voorbeelden geven van wat er zoal bevraagd wordt in de filosofie. Ik zal dit doen aan de hand van mijn top 3 van filosofische vragen. Het zijn juist deze vragen geworden omdat ze naar mijn idee hele vertrouwde concepten bevragen. Deze top drie is:

1. Wat is kennis?
2. Wat is een zelf?
3. Wat is betekenis?

De eerste vraag gaat over de aard van kennis. Nu voert het natuurlijk te ver om hier in een paar regels het hele spectrum aan theoriën te bespreken. Daarom beperk ik me hier tot één heel centraal probleem, het inductieprobleem van Hume. Hume stelt dat er een fundamenteel probleem is met kennis die is gebaseerd op waarneming. Het meest bekende voorbeeld is de onderzoeker die na het zien van 999.999 witte zwanen concludeert dat alle zwanen wit zijn. Het probleem hier is dat niets maar dan ook niets uitsluit dat de volgende zwaan die hij ziet een zwarte zwaan is. De stelling alle zwanen zijn wit kan dus niet gelden als kennis. Aan kennis stellen we namelijk hogere eisen. Zij moet, bij voorkeur, eeuwig waar blijven. U zou toch ook alleen maar meedoen aan een risicovolle ruimtereis als die gebaseerd is op (technologische) kennis.

De tweede vraag gaat over de aard van het zelf. Veel mensen hebben het idee dat er zoiets is als een zelf. Dit zou een onveranderlijk iets zijn dat de persoon uitmaakt. Wanneer de filosoof, of iemand anders, echter op zoek gaat naar het zelf dan blijkt het onvindbaar. In ons innerlijke leven, dat bestaat uit gedachten en gevoelens, kunnen we eindeloos zoeken maar we vinden er geen zelf. We vinden er een verzameling van (tijdelijke) meningen, gevoelens en herinneringen, maar iets als een zelf?

De vraag naar de betekenis van betekenis is de hekkesluiter uit mijn top 3. Om het probleem van betekenis duidelijk te maken kunt u eens proberen om de betekenis van het woord te spel te geven. U zou kunnen stellen dat een spel een activiteit is die wordt gedaan voor het plezier. Onmiddellijk dient zich dan de vraag aan of werken, wat men ook voor zijn plezier kan doen, dan niet ook een spel is. U zou dan kunnen stellen dat men een spel voor het plezier doet en met twee of meerdere mensen. Dan is het spel patience een tegenvoorbeeld, dat speelt men in zijn eentje. Dit spel van definities bedenken en tegenvoorbeelden geven kan eindeloos doorgaan. De betekenis van het woord spel is dus niet te vangen in een lijst van essentiële kenmerken van het begrip spel. En dit geldt voor veel meer begrippen.

Dit stuk is te kort om de antwoorden op de vragen ook weer te geven, maar ze zijn er wel. Het mooiste zijn echter niet de antwoorden, maar de verrassing die de vragen teweeg brengt.

TIP : bekijk ook eens deze site over de grootste uitdaging van deze tijd, namelijk je leven zin geven in een wereld die geen zin meer lijkt te bieden.